اکولوژی صنعتی
اکولوژی صنعتی چیست؟
اکولوژی صنعتی (Industrial Ecology)، شامل مطالعه ی جریان مواد و انرژی در سیستم های اجتماعی و اقتصادی با در نظر گرفتن بهینه سازی استفاده از آنها است.اکولوژی صنعتی یک رشته با گرایش های گوناگون است که بسیار جوان محسوب می شود. در این رشته از علوم فنی و مهندسی،اقتصاد ، جامعه شناسی ،سم شناسی و علوم طبیعی استفاده می شود.
تاریخچه:
اکولوژی صنعتی برای نخستین بار در سال 1989 در یک مقاله امریکایی که توسط رابرت فراچ و نیکلاس گالاپولوس نوشته شده بود، مطرح شد .بحث مهم در این مقاله این بود که چرا سیستم صنعتی جهان مانند اکوسیستم عمل نمیکند؟ و چرا مواد خروجی یک صنعت نمی تواند به عنوان مواد ورودی صنعتی دیگر مورد استفاده قرار بگیرند و باعث کاهش آلودگی محیط،کاهش استفاده از مواد اولیه و برطرف کردن مشکلات ناشی از دفع ضایعات شوند؟
امروزه اکولوژی صنعتی به عنوان یک علم به سرعت در حال پیشرفت است.
هدف اکولوژی صنعتی:
اکولوژی صنعتی به دنبال تعیین جریان صحیح استفاده از مواد و فرآیندهای صنعتی در جامعه مدرن امروز است.
کارشناسان اکولوژی صنعتی ،اثرات فعالیت های صنعتی بر محیط زیست را بررسی می کنند.که شامل استفاده از منابع طبیعی،مشکلات دفع زباله یا فاضلاب های صنعتی و ... است.
مثلاً یک قطعه فولاد میتواند یک سال به صورت یک قوطی یا
بشکه درآید، سال بعد در یک خودرو یا ماشین استفاده شود و 10 یا 15 سال بعدتر به عنوان تیرآهن در یک ساختمان به کار رود.
در یک پارک صنعتی در شهر کالنبرگ دانمارک یک نیروگاه بزرگ، یک پالایشگاه نفت،یک کارخانه داروسازی، یک کارخانه گچ، یک کارخانه تولید کننده آنزیم و یک شرکت زباله همگی از محصولات فرعی و ضایعات یکدیگر و گرمای حاصل از زباله ها استفاده میکنند.
اکولوژی صنعتی دارای چند سیستم است:
نوع 1) در نوع یک و مسیر خطی ممکن است به محیط لطمه وارد شود چون فقط ورودی و خروجی داریم.
نوع 2) در این نوع سیستم حلقوی شده و فرایندی صورت میپذیرد.
نوع 3) در این نوع سیستم کاملا حلقوی بوده و به محیط لطمه ای وارد نمیشود به عبارتی دیگر بعد از فرایند بازیابی نیز در سیستم موجود میباشد.
به منظور درک بهتر از چگونگی ایجاد یک اکوسیستم پایدار و بستهتر صنعتی سه نمونه را که هر یک معرف مرحلهای متفاوت در تکامل یک اکوسیستم بستهتر است، توضیح میدهیم. این سه نمونه عبارتاند از تبدیل مشتقات نفت به پلاستیک، تبدیل سنگ آهن به فولاد و پالایش و استفاده از فلزات گروه پلاتینیوم به عنوان کاتالیزورها. بررسی عملکرد و نارسایی این سه نمونه میتواندتا حدودی آگاهی و بینش لازم را دربارهی روش اصلاح زیر نظامها برای ایجاد یک اکوسیستم صنعتی فراهم کند.
چرخهی آهن، که بازیابی (آهن) در آن فعالیتی کاملاً تثبیتشده و دیرینه است، فرایندی بسیار جاافتاده با تاریخی هزاران ساله میباشد، حتی با آنکه تولید گستردهی فولاد از قرن نوزدهم به بعد شروع شد. چرخهی پلاستیک، که اهمیت استفادهی مجدد در آن به تازگی ظاهر شدهاست، کمتر از 100سال عمر دارد. نخستین پلاستیک (یا به اصطلاح صمغ مصنوعی) کاملاً سنتتیک اندکی پس از شروع قرن گذشته اختراع شد. چرخهی گروه فلزات پلاتینیوم، که استفادهی مجدد در آن به علت گرانبودن مواد مورد استفاده امری متداول است، سنی اندک دارد. استفاده وسیع از فلزات نجیب به عنوان کاتالیزور حدود 50 سال قبل شروع شد، و استفادهی گسترده از این فلزات برای کاهش آلودگی دود اگزوز و خودروها تقریباً 20 سال قبل متداول شد.
صنعت پلاستیک بالقوه بسیار کارآمد است، ولی به فعل درآمدن آن بالقوه چالشهایی را مطرح میکند که هنوز باید آنرا شناخت. پلاستیکها گروه متنوعی از ترکیبات پیچیدهی شیمیایی هستند که مصرف آنها به شدت افزایش یافته به طوری که امروز دفع و انهدام آنها به مسئلهای خطیر تبدیل شدهاست. پلاستیکها امروز به شکل فرآوردههای مختلف عرضه میشوند و تمیز رِزینهای مختلف پلاستیک از یکدیگر بسیار دشوار است. این دشواری به معضلاتی در جمعآوری، جداسازی و بازیافت آنها میانجامد. به علاوه، تجزیه پلاستیکها به عناصر سازندهی شیمیایی آنها اغلب از نظر تکنولوژیکی ناممکن است یا به لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نیست...
فرایندهای تولید در یک اکوسیستم صنعتی به سادگی مقدار مواد در چرخش را از شکلی به شکلی دیگر تبدیل می کند. البته این بازیابی هم کماکان مستلزم صرف انرژی و تولید ضایعات و فرآوردههای جنبی مضر است ولی در سطحی بسیار پایینتر از سطح امروزی.
در نهایت اکولوژی صنعتی:
•بررسی جریان مواد و انرژی در فعالیت های صنعتی است.
•مطالعه اثرات این جریان بر محیط زیست است.
•مطالعه اثرات اقتصادی، عوامل سیاسی، قانونی، و اجتماعی استفاده از منابع است.
منابع:
Frosch, R.A.; Gallopoulos, N.E. (1989). "Strategies for Manufacturing". Scientific American 261 (3): 144–152. Doi:10.1038/scientificamerican0989-144.
Robert White, The Greening of Industrial Ecosystems, 1994
"The Kalundborg Centre for Industrial Symbiosis" www.symbiosis.dk
Kay, J.J. (2002). "On Complexity Theory, Exergy and Industrial Ecology: Some Implications for Construction Ecology"
.www.industrialecology.persianblog.ir
www.daneshnameh.roshd.ir
من عليرضا حاجي حسيني هستم فوق لیسانس مهندسي بهداشت حرفه اي دانشجوي دوره دكتري مديريت اميدوارم به كمك همكاران قدمي كوچك در راستاي اعتلاي فرهنگ ايمني وبهداشت حرفه اي كشور برداريم.درمباحث تخصصي بيشتر به مقوله ايمني -مديريت ريسك و نظامهاي مديريتي ايمني علاقمند هستم